Jan Mars
redactie, productie en bewerking
van teksten, woorden en taal




De geschiedenis van de atletiek, deel 5


Marathon

Het is een onuitroeibaar misverstand dat de marathon, het atletiekonderdeel waarbij hardlopers 42,195 kilometer afleggen, genoemd is naar de Slag bij Marathon. Dat is onzin. De marathon heet naar de Andalusische kustplaats Mar-a-Thon, waar men op ceremoniŽle wijze het begin van de tonijnenvangst viert.
Mar-a-Thon ligt aan de Costa del Sol, tussen Mar-Bella en Gibraltar. Jaarlijks wordt daar in september het FiŽsta del Thon gehouden. Dit Tonijnenfeest begint sinds mensenheugenis als de eerste tonijnen voor de kust worden waargenomen. De jongemannen van het dorp, die vanaf 4 september bivakkeren bij de kapel van Petrus de Heilige Visser op de rotsen boven het strand, lopen, zo gauw ze de vissen signaleren, zo hard mogelijk naar het dorp, tien kilometer verderop, om daar het nieuws te brengen, waarna ze onmiddellijk doorhollen naar de haven, nog eens vijf kilometer, waar ze zich inschepen in hun primitieve visserssloepen om met knuppels en pikhouwelen de tonijnen te lijf te gaan.
Dit Mar-a-Thonse gebruik kreeg bredere bekendheid dankzij Britse toeristen die aan het einde van de negentiende eeuw Gibraltar bezochten. Zij gaven er de term ‘marathon’ aan, een term die in 1896 goed van pas kwam bij het programmeren van de Olympische Spelen. De marathon besloeg toen vijftien kilometer, net als in Mar-a-Thon; in 1908 kreeg de race, vermoedelijk bij vergissing, zijn huidige lengte.
De gebruikelijke verwijzing naar de veldslag bij Marathon is aantoonbaar onzin. In Marathon, een plaats bij Athene, zouden op 12 september 490 v.C. 20.000 Perzische soldaten verslagen zijn door 10.000 Grieken. De hardloper Phidippides holde naar Athene om het nieuws te vertellen; daar kon hij slechts uitbrengen: ‘We hebben gewonnen’, waarna hij dood neerviel. Dat zou na 42,195 kilometer zijn geweest. Het is met name de Griekse geschiedschrijver Herodotos die ons dit vertelt.
Inderdaad bestaat ten noordoosten van Athene het dorp Marathonas, dat het denkbeeld verspreidt het Marathon van 2500 jaar geleden te zijn. Dat is natuurlijk een verzinsel: Marathonas ligt ruim 53 kilometer van Athene. Trouwens, marathonlopers weten dat je echt niet dood gaat als je zo’n eind hardloopt.
Het verhaal van Herodotos wemelt overigens van de onzin. Zo vertelt hij hoe zwaar bewapende Griekse infantristen in enkele minuten bijna twee kilometer overbrugden. Niet alleen in dat fysiek onmogelijk, bovendien torsten de Grieken zo’n twintig kilo bepakking, was het bloedheet, werden ze beschoten door 20.000 Perzische boogschutters, en konden ze daarna ůůk nog de veldslag winnen!
Dat de geschiedschrijving van Herodotos dus met een flinke korrel zout dient te worden genomen, wordt nog onderstreept door het feit dat de man zes jaar nŠ de Slag bij Marathon werd geboren, op Samos (bij Turkije), als lid van de Griekse upper class, en hij bovendien voor zijn werk een Griekse staatsprijs ontving.

2008/3